Λόγος εἰς τήν Ὕψωσιν τοῦ Τιμίου καί Ζωοποιοῦ Σταυροῦ Αγίου Ανδρέου Ἀρχιεπισκόπου Κρήτης 14/9/26 ΜΕ ΤΟ ΟΡΘΟΔΟΞΟΝ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟΝ

 Λόγος εἰς τήν Ὕψωσιν τοῦ Τιμίου καί Ζωοποιοῦ Σταυροῦ

Αγίου  Ανδρέου   Ἀρχιεπισκόπου Κρήτης

Σύ μου σκέπη κραταιά, ὑπάρχεις ὁ τριμερὴς Σταυρὸς τοῦ Χριστοῦ, ἁγίασόν με τῇ δυνάμει σου, ἵνα πίστει καὶ πόθῳ, προσκυνῶ καὶ δοξάζω σε.  Σήμερον τοῦ Χριστοῦ, ὁ Σταυρὸς ἀνυψοῦται, τὸ ζωηφόρον ξύλον, ἐν ᾧ σαρκὶ ἐπάγη, πάντας ἀνακαλούμενος.  Ξύλον τὸ τοῦ Σταυροῦ, ὑψούμενον ὁρῶντες, μεγαλωσύνην δῶμεν, Θεῷ τῷ σταυρωθέντι, σαρκὶ δι᾿ ἀγαθότητα.

Ἑορτάζομε τήν πανήγυρι τοῦ Σταυροῦ, καί ὅλο τό πλήρωμα τῆς Ἐκκλησίας καταφωτίζεται. Ἑορτάζομε τήν πανήγυρι τοῦ Σταυροῦ, καί ὅλη ἡ οἰκουμένη φωταγωγεῖται καί γεμίζει μέ ἀκτῖνες θεϊκῆς χαρᾶς.

 Ἑορτάζομε τήν πανήγυρι τοῦ Σταυροῦ, διά τοῦ ὁποίου τό σκοτάδι (τῆς ἁμαρτίας) ἐδιώχθη, καί ἦλθε τό φῶς (τῆς ἀρετῆς). Ἑορτάζομε τήν πανήγυρι τοῦ Σταυροῦ, καί ὑψούμεθα πνευματικῶς μαζί μέ τόν Σταυρωθέντα Σωτῆρα μας, ἀφήνοντας κάτω τήν γῆ μέ τήν ἁμαρτία, διά νά κερδίσωμε τά ἄνω ἀγαθά. Ὑψώνεται ὁ Σταυρός, καί ὑψώνει μαζί του τήν ἀνθρωπότητα, πού λόγῳ τῆς ἁμαρτίας της, ἦταν πεσμένη κάτω. Ὑψώνεται ὁ Σταυρός, καί ταπεινώνει τήν αὐθάδη ἔπαρσι τῶν δαιμόνων. Ὑψοῦται ὁ Σταυρός, καί ἡ ἐναντία δύναμις τοῦ Πονηροῦ ὑποχωρεῖ καί ταπεινοῦται. Ὑψώνεται ὁ Σταυρός, καί συναθροίζεται τό πλήρωμα τῆς Ἐκκλησίας. Ὑψώνεται ὁ Σταυρός, καί αἱ πόλεις ἑορτάζουν πανηγυρικῶς· οἱ δέ λαοί προσφέρουν χαρούμενοι τάς ἀναιμάκτους θυσίας εἰς τόν Θεόν. Διότι καί μόνη ἡ μνήμη τοῦ Σταυροῦ εἶναι ὑπόθεσις μεγάλης χαρᾶς, καί ἀποδίωξις τῆς λύπης.

Ἀλλά καί τό νά βλέπῃ κανείς τό τύπον τοῦ Σταυροῦ, πόσον μεγάλο πρᾶγμα εἶναι! Διότι ἐκεῖνος πού βλέπει τόν Σταυρόν, γεμίζει ἀνδρείαν καί διώχνει τήν δειλίαν. Τόσο μεγάλο πρᾶγμα εἶναι ὁ Σταυρός! Καί αὐτός πού τόν κάνῃ κτῆμα του, θά ἔχῃ ἀποκτήσει ἕνα θησαυρόν. Ἴσως νά νομίζετε ὅτι ὀνομάζω θησαυρό τόν χρυσόν, ἤ τά μαργαριτάρια, τούς βαρύτιμους Ἰνδικούς λίθους, διά τά ὁποῖα χαίρουν οἱ σαρκικοί ἄνθρωποι, ἀσχολούμενοι μέ τά μικρά καί ἀνάξια λόγου πράγματα. Ἐγώ ὅμως ὀνομάζω θησαυρόν –καί δικαίως- ἐκεῖνο τό ὡραιότατο καί πολύτιμο πρᾶγμα καί ὄνομα ἐπάνω στό ὁποῖο καί διά τοῦ ὁποίου, ἐπετεύχθη ὅλη ἡ ὑπόθεσις τῆς σωτηρίας μας. Διότι ἐάν δέν ὑπῆρχε ὁ Σταυρός, ὁ Χριστός δέν θά ἐσταυρώνετο. Ἐάν δέν ὑπῆρχε ὁ Σταυρός, ὁ Χριστός -ἡ ἀληθινή ζωή –δέν θά ἐκαρφώνετο ἐπάνω εἰς τό Ξύλον αὐτό· καί ἐάν δέν ἐκαρφώνετο δέν θά ἀνέβλυζον ἀπό τήν Πλευράν οἱ βρύσες τῆς ἀφθαρσίας «αἷμα καί ὕδωρ», τά ὁποῖα ἐστάθησαν καθάρσια ὅλου τοῦ κόσμου. Δέν θά ἐσχίζετο τό χειρόγραφο τῆς ἁμαρτίας· δέν θά εἴχαμε τήν πνευματική ἐλευθερία μας· οὔτε θά ἀπελαμβάναμε τό «ξύλον τῆς ζωῆς»· ὁ Παράδεισος δέν θά ἀνοιγόταν· ἡ «στρεφομένη φλογίνη ῥομφαία» δέν θά ἄφηνε ἐλεύθερη τήν εἴσοδο πρός τήν Ἐδέμ· οὔτε ὁ Λῃστής θά εἰσήρχετο εἰς τόν Παράδεισον.

Διατί τά λέγω αὐτά; Ἐάν δέν ἦτο ὁ Σταυρός, δέν θά ἤρχετο ὁ Χριστός ἐπί τῆς γῆς· καί ἐάν ὁ Χριστός δέν ἤρχετο, δέν θά ὑπῆρχε ἡ Παρθένος. Καί ἐάν δέν ὑπῆρχε ἡ Παρθένος, οὔτε Γέννησις Χριστοῦ δευτέρα θά ὑφίστατο. Δέν θά συνανεστρέφετο ὁ Θεός ἀνάμεσα στούς ἀνθρώπους· δέν θά ὑπῆρχε τόκος, οὔτε φάτνη, οὔτε σπάργανα, οὔτε ὀκταήμερος περιτομή, οὔτε ὑποταγή εἰς τούς γονεῖς Του, οὔτε αὔξησις ἡλικίας, οὔτε αὔξησις σώματος, οὔτε φανέρωσις Αὐτοῦ, οὔτε βάπτισμα, οὔτε θαύματα, οὔτε ὁ προδότης Ἰούδας, οὔτε ἡ δίκη τοῦ Πιλάτου, οὔτε τό θράσος τῶν Ἰουδαίων πού ζητοῦσαν ἐπιμόνως νά σταυρώσουν τόν Ἀθῷον.

Καί ἐάν δέν ὑπῆρχε Σταυρός, δέν θά συνετρίβετο ὁ θάνατος, δέν θά ἐγυμνοῦτο ὁ ᾅδης, δέν θά ἐνεκρώνετο τό πονηρό φίδι, ὁ διάβολος. Δι᾽ αὐτό εἶναι πολύ μεγάλο καί τίμιο πρᾶγμα ὁ Σταυρός. Μεγάλο, διότι πάρα πολλά ἀγαθά καί εὐεργεσίαι ἔγιναν δι᾽ αὐτοῦ. Τόσο πολλά, καθ᾽ ὅσον καί τά θαύματα καί τά Πάθη τοῦ Χριστοῦ ὑπερνικοῦν κάθε δύναμι λόγου καί ἐκφράσεως. Εἶναι τίμιον ἐπίσης, διότι ὁ Σταυρός σημαίνει: Θεῖον Πάθος καί τρόπαιον. Πάθος, λόγῳ τοῦ ὅτι ὁ ἀπαθής Χριστός, ἑκουσίως ὑπέστη σταυρικόν θάνατον· τρόπαιον δέ, διότι ὁ διάβολος ἐτραυματίσθη διά τοῦ Σταυροῦ, καί μαζί του ἐνικήθη καί ὁ θάνατος. Συνετρίβησαν ἐπίσης αἱ πύλαι τοῦ ᾅδου, καί τέλος, ὁ Σταυρός ἔγινε δι᾽ ὅλον τόν κόσμον κοινή σωτηρία.

Ὁ Σταυρός εἶναι ἐλπίς τῶν Χριστιανῶν, σωτήρ τῶν ἀπεγνωσμένων, λιμάνι γι᾽ αὐτούς πού εὑρίσκονται σέ δύσκολες βιωτικές περιστάσεις, ἰατρός γιά τούς ἀσθενεῖς· ἀπομακρύνει τά πάθη, δίδει τήν ὑγεία, δίδει τήν ζωή στούς πνευματικά νεκρούς, καθοδηγεῖ πρός τήν εὐσέβεια, ἀποστομώνει τήν βλασφημία.

Ὁ Σταυρός εἶναι ὅπλο κατά τῶν ἐχθρῶν, πνευματική ῥάβδος διά τούς βασιλεῖς· τό κάλλος τοῦ βασιλικοῦ στέμματος· τύπος πού ἔχει ἕνα βαθύτερο πνευματικό νόημα, ῥάβδος δυνάμεως, εἶναι τό στήριγμα τῆς Πίστεως, πνευματική βακτηρία γιά τά γηρατειά, ὁδηγός τῶν τυφλῶν, φῶς διά τούς ἐσκοτισμένους, παιδαγωγός τῶν ἀφρόνων, διδάσκαλος τῶν νηπίων, συντριβή τῆς ἁμαρτίας, φανέρωσις μετανοίας· ἀποτελεῖ ἐγγύησιν ἀρετῆς καί δικαιοσύνης.

Ὁ Σταυρός εἶναι σκάλα πού ἀνεβάζει εἰς τούς Οὐρανούς· ὁδός, πού ὁδηγεῖ πρός τήν ἀρετήν· εἶναι πρόξενος ζωῆς πνευματικῆς· κατάργησις τοῦ θανάτου, ἀπαλλαγή ἀπό τήν φθορά. Ἔχει τήν δύναμιν νά σβήσῃ τήν φλόγα τῶν παθῶν καί τοῦ αἰωνίου πνευματικοῦ θανάτου· δίδει εἰς τήν ψυχήν τήν παῤῥησία πρός τόν Θεόν· εἶναι τό κλειδί διά τήν Βασιλεία τῶν Οὐρανῶν.

Ὁ Σταυρός εἶναι φύλαξ κατά τήν νύκτα, πύργος κατά τήν ἡμέρα, χειραγωγός μέσα εἰς τό σκοτάδι, χαλινάρι σέ περιπτώσεις ὑπερβολικῆς χαρᾶς, ψυχαγωγός σέ περιστάσεις θλίψεων, συντελεῖ εἰς συμφιλίωσιν· εἶναι παρακλητικός, φιλικός, ὑπερασπιστής· μᾶς προφυλάττει καί μᾶς βοηθεῖ.

Ὁ Σταυρός εἶναι βοηθός εἰς τούς πειρασμούς μας, σωτήρ εἰς τους κινδύνους, παρήγορος εἰς τάς θλίψεις, βοηθός εἰς τάς ἀνάγκας, κυβερνήτης εἰς τήν θάλασσαν, ἀνακούφισις εἰς τάς συμφοράς. Ὁ Σταυρός φυλάσσει αὐτούς πού ἀναπαύονται τήν νύκτα, ἀγρυπνεῖ μέ τούς ἀγρυπνοῦντας, βοηθᾷ τούς κουρασμένους.

Ὁ Σταυρός εἶναι ἐνδυνάμωσις τῶν ἐξηντλημένων καί ἀδυνάτων, ἀνάπαυσις τῶν κοπιώντων, τροφή τῶν πεινασμένων, ἰσχύς τῶν νηστευόντων, ἐκπαιδευτής τῶν ἀγωνιστῶν, σκέπη τῶν γυμνῶν, σύντροφος εἰς τάς ὁδοιπορίας τῶν ξενιτευόντων.

Ὁ Σταυρός εἶναι σωφρονιστής τῶν πλουσίων, προνοητής διά τούς πτωχούς, προστάτης τῶν χηρῶν, ἀντιλήπτωρ τῶν ὀρφανῶν. Ὁ Σταυρός εἶναι τιμή διά τούς ἄρχοντας, δύναμις διά τούς βασιλεῖς, νίκη διά τούς στρατηγούς, δόξα διά τούς Ἱερεῖς· εἶναι ἐπίσης σύντροφος τῶν Παρθένων, σφραγίς, ἐπικύρωσις καί ἀσφάλεια τῆς ἁγνότητος, σύνδεσμος τῆς συζυγίας.

Ὁ Σταυρός εἶναι φύλαξ τῶν πόλεων, ἀσφάλεια τῶν σπιτιῶν, σύνδεσμος τῆς φιλίας, ὀχύρωμα κατά τῶν ἐχθρῶν, ἀντίπαλος τῶν πολεμίων, διώκτης τῶν παθῶν, σκόνταμα καί ἐμπόδιον τῶν βαρβάρων, βραβευτής τῆς εἰρήνης, συμφιλίωσις τοῦ κόσμου, κατάργησις τῶν ὁρίων, παροχή καί ἐξασφάλισις τῆς ἀγάπης, ὕψος τοῦ οὐρανοῦ, βάθος τῆς γῆς, σύνθεσις ὅλης τῆς κτίσεως, τοῦ μήκους αὐτῆς πού βλέπουμε, καί τοῦ πλάτους τῆς οἰκουμένης· καί διά νά εἰπῶ μέ λίγα λόγια: ὁ Σταυρός εἶναι τό κεφάλαιον τῶν Ἀχράντων Παθῶν τοῦ Χριστοῦ, καί ἡ κορυφή τῶν θαυμάτων πού ἔγιναν δι᾽ ἡμᾶς.

Ὀνομάζεται ἐπίσης δόξα Χριστοῦ καί ὕψος Χριστοῦ· ὁμοίως νοεῖται ὡς ποτήριον ἐπιθυμητόν, καί συμπέρασμα τῶν Παθῶν τοῦ Χριστοῦ, τά ὁποῖα ὁ Κύριος ὑπέμεινε διά τήν σωτηρίαν μας. Ὅτι δέ ὁ Σταυρός εἶναι δόξα Χριστοῦ, ἄκουσε τόν ἴδιο νά τό λέγῃ· «Νῦν ἐδοξάσθη ὁ Υἱός τοῦ ἀνθρώπου, καί ὁ Θεός ἐδοξάσθη ἐν Αὐτῷ»· καί πάλιν· «Δόξασόν με Σύ, Πάτερ, παρά σεαυτῷ τῇ δόξῃ ᾗ εἶχον πρό τοῦ τόν κόσμον εἶναι παρά Σοί» καί πάλιν· «Πάτερ, δόξασόν Σου τό ὄνομα. Ἦλθεν οὖν φωνή ἐκ τοῦ οὐρανοῦ· καί ἐδόξασα καί πάλιν δοξάσω». Δόξαν δέ ἐδῶ λέγει τάς μεταβολάς καί τήν συμπάθειαν τῶν στοιχείων τῆς φύσεως, πού συνέβησαν τότε κατά τήν Σταύρωσιν τοῦ Κυρίου· διότι ἔπρεπε καί αὐτά τά κτίσματα νά συμμετάσχουν εἰς τό Πάθος τοῦ Κτίστου.

Ὅτι δέ, ὁ Σταυρός εἶναι καί ὕψος Χριστοῦ, ἄκουσε τί λέγει ὁ ἴδιος· «Κἀγώ ἐάν ὑψωθῶ ἐκ τῆς γῆς, πάντας ἑλκύσω πρός ἐμαυτόν» τό ἴδιο λέγει καί ἀλλοῦ· «Καί καθώς Μωϋσῆς ὕψωσε τόν ὄφιν ἐν τῇ ἐρήμῳ, οὕτως ὑψωθῆναι δεῖ τόν Υἱόν τοῦ ἀνθρώπου». Διατί; «Ἵνα πᾶς», λέγει, «ὁ πιστεύων εἰς Αὐτόν μή ἀπόληται, ἀλλ᾽ ἔχῃ ζωήν αἰώνιον». Βλέπεις ὅτι ὁ Σταυρός εἶναι δόξα καί ὕψος τοῦ Χριστοῦ;

Θέλεις δέ, νά μάθῃς ὅτι ὅπου ὕψος, ἐκεῖ ἀκολουθεῖ καί δόξα; Ἄκουε τόν Δαυΐδ πού λέγει· «Ὑψώθητι ἐπί τούς οὐρανούς, ὁ Θεός, καί ἐπί πᾶσαν τήν γῆν ἡ δόξα Σου»· Ὁμοίως καί τόν Ἡσαΐα νά λέγῃ ὡς ἐκ προσώπου τοῦ Χριστοῦ· «Νῦν ἀναστήσομαι, λέγει Κύριος, νῦν δοξασθήσομαι, νῦν ὑψωθήσομαι». Ἐπειδή λοιπόν, ὁ Σταυρός εἶναι ὕψος τοῦ Χριστοῦ, ὑψοῦται δέ σήμερα ὁ Σταυρός, ἀκόλουθον εἶναι νά δοξάζεται ὁ Χριστός.

Ὑψοῦται λοιπόν ὁ Σταυρός σήμερα, διά νά δοξασθῇ ὁ Χριστός. Δέν ὑψοῦται ὁ Χριστός, διά νά δοξασθῇ ὁ Σταυρός· ἀλλά ὑψοῦται ὁ Σταυρός, διά νά δοξασθῇ ὁ Χριστός. Δοξάζεται δέ ὁ Χριστός, διά νά ὑψώσῃ καί μᾶς μαζί μέ τόν ἑαυτόν Του. Ὑψώνεται λοιπόν ὁ Σταυρός, καί μαζί του ὑψώνει καί τό φρόνημα τῶν εὐσεβῶν Χριστιανῶν. Δοξάζεται ὁ Χριστός, καί δοξάζει μαζί Του καί αὐτούς πού Τόν δοξάζουν. Ὑψοῦται ὁ Σταυρός, καί συντρίβει τήν ὑπερηφάνεια τῶν δαιμόνων. Δοξάζεται ὁ Χριστός, καί ἐντροπιάζει τόν ἀρχέκακον διάβολον.

Ὑψοῦται ὁ Σταυρός, καί ἀνορθώνει ἐκείνους πού καταπίπτουν. Δοξάζεται ὁ Χριστός, καί διαλύει τήν ἐντροπήν ἐκείνων πού ἔπεσαν εἰς τήν ἁμαρτίαν. Ὑψοῦται ὁ Σταυρός, καί γκρεμίζονται τά εἴδωλα. Δοξάζεται ὁ Χριστός, καί τραυματίζεται ὁ διάβολος. Ὑψοῦται ὁ Σταυρός, ὄχι μόνον διότι ὑψώθη ὁ Χριστός ἐπάνω εἰς αὐτόν, ἀλλά διατί μέ τήν φανέρωσίν του, ἤλεγξε τήν μωρία καί τήν ὑπερηφάνεια τῶν Ἰουδαίων. Ἀπό ποῦ ἐφανερώθη; Ἀπό τά ἔγκατα τῆς γῆς. Πότε ἐφανερώθη; Εἰς τήν ἐποχήν τῶν Βασιλέων πού ἐπίστευσαν εἰς τόν Χριστόν· ὄχι ὅπως μερικοί ἔπλασαν τάχα μέ τήν φαντασία τους, ἐξαπατῶντας τούς πολλούς μέ πιθανολογίας, ἀλλά μέ μίαν θείαν καί ἁπλῆν δύναμιν, μέ μίαν ὄντως ἐπινόησιν σταθερᾶς πίστεως· διότι ἐπρόκειτο διά Θεϊκόν Κειμήλιον.

Μετά δηλαδή τόν σταυρικόν θάνατον, ὁ Κύριος τῆς ζωῆς καί τοῦ θανάτου ἀνέστη τριήμερος· οἱ Ἰουδαῖοι λοιπόν γεμᾶτοι φθόνον, καί φοβούμενοι μήπως κάτι τι ἀπό τό σεπτόν καί μακάριον Πάθος διασωθῇ, καί γίνῃ διά μέν τούς Ἰουδαίους ἔλεγχος καί τιμωρία, διά δέ τούς πιστεύοντας εἰς τόν Χριστόν φυλακτήριον, ἔθαψαν μέσα εἰς τήν γῆν τόν θησαυρόν· ἐννοῶ τόν σταυρόν καί ὅλα τά σχετικά μέ αὐτόν: τούς Ἥλους, λέγω, τήν Λόγχην, καί τόν τίτλον τόν ὁποῖον ὁ Πιλᾶτος ἔγραψε καί ἐτοποθέτησε εἰς τόν Σταυρόν. Ἔπειτα ὅταν ὁ Θεός ἀνέθεσε τήν βασιλείαν καί ὅλην τήν Ρωμαϊκήν διοίκησιν εἰς τούς Χριστιανούς, εὐδόκησε τότε νά μᾶς εὐεργετήσῃ μέσῳ μιᾶς Βασιλίδος εὐσεβοῦς γυναικός, πού εἶχε πράγματι βασιλικόν φρόνημα, ὅταν ὁ υἱός της ἦτο Βασιλεύς τῶν Χριστιανῶν.

Ἡ Βασιλομήτωρ αὐτή μέ θείαν σοφίαν, ἄλλοτε μέ βασιλική σοβαρότητα, ἄλλοτε μέ κολακεῖες, εἰς ὅλα ὅμως μέ βασιλική συμπεριφορά, κατώρθωσε νά κάμψῃ τήν σκληράν καρδίαν τῶν Ἰουδαίων. Ἔτσι μέ αὐτήν τήν ἀναζήτησιν καί σχεδόν χωρίς κόπο, ἐφανερώθη ὁ κοινός αὐτός θησαυρός, πού γρήγορα ὁ Θεός ὡς δῶρον ἔδωσε πρός τήν Ἁγίαν αὐτήν γυναῖκα. Αὐτόν λέγω τόν Τίμιον τοῦ Κυρίου Σταυρόν, ὁ ὁποῖος σήμερα ὑψοῦται εἰς ὅλον τόν κόσμον, μαζί μέ ὅλα ἐκεῖνα πού συνετέλεσαν εἰς τήν οἰκονομίαν τοῦ μακαρίου καί σωτηρίου διά τόν κόσμον θείου Πάθους.

Αὐτό λοιπόν ἑορτάζομε σήμερα· διά τοῦτο πανηγυρίζομεν· γιά τό ὅτι ἐφανερώθη σήμερα τό ἅγιον ἐκεῖνο Ξύλον πού ἀπό παλαιά ἐκρύπτετο· γιά τό ὅτι ὁ κρυμμένος θησαυρός, ἔλαμψεν ὡσάν ἄλλος χρυσός μέσα ἀπό τά σπλάγχνα τῆς γῆς· γιά τό ὅτι ἀπεκαλύφθη τό μέχρι τώρα θαμένο ἐπίσημο λάβαρον τῆς Χριστιανωσύνης· γιά τό ὅτι ἡ ἀλαζονεία καί ἡ ἔπαρσις τῶν δαιμόνων ἠρέμησε, μέ τήν φανέρωσιν τοῦ Σταυροῦ· γιά τό ὅτι αὐτό πού ἀπό τήν φύσι του εἶναι ξίφος κατά τῶν ἐχθρῶν, ἐφανερώθη μέσα ἀπό τήν γῆν· γιά τό ὅτι ἡ Ἐκκλησία ἔλαβε πάλι τόν στολισμόν της· γιά τό ὅτι τήν «δραχμήν» πού ἔχασε, τήν εὑρῆκαν οἱ Βασιλεῖς.

Αὐτός εἶναι ὁ Σταυρός τοῦ Κυρίου, τό Δεσποτικόν «σημεῖον», τό σωτήριον ὅπλον, ἡ βασιλική δύναμις, τό τρόπαιον τῆς νίκης, τό σημεῖον διαχωρισμοῦ ἀλλά καί τῆς ἑνώσεως τῶν Οὐρανίων καί τῶν ἐπιγείων, ἡ νομοθεσία τῶν πιστῶν, ἡ κορυφή καί ὁ ἐπίλογος τῶν Ἀποστόλων, τό τηλεσκόπιο τῶν Προφητῶν, τό στεφάνι τῶν Μαρτύρων, ὁ ἀῤῥαβών τῶν προσκυνούντων τόν Χριστόν.

Διότι ἀπό τότε πού ἔχομε τόν Σταυρόν, ὁ Χριστός προσκυνεῖται· ἀπό τότε πού ἔχομε τόν Σταυρόν, ὁ Υἱός τοῦ Θεοῦ ἐγνωρίσθη καί ἐπιστεύθη· ἀπό τότε πού ἔχομε τόν Σταυρόν, ἡ Ἰουδαϊκή θρησκεία κατηργήθη, ἡ εἰδωλολατρεία ἔσβησε, ἡ Χριστιανική Πίστις καί ζωή ἀνέτειλε καί ἐπεκράτησε· ὁ ἀέρας ἡγιάσθη, ἠλευθερώθημεν ἀπό τάς εἰδωλολατρικάς θυσίας, ἐγεύθημεν τήν ἀναίμακτον λατρείαν. Ἀπό τότε πού ἔχομε τόν Σταυρόν, ἔχομε ἀπαλαγῆ ἀπό τάς δαιμονικάς ἀναθυμιάσεις· ἀντιθέτως, μποροῦμε νά μετέχωμε πλέον τῆς Πνευματικῆς εὐωδίας τοῦ «κενωθέντος Μύρου». Ἀπό τότε πού ἔχομε τόν Σταυρόν, αἱ γεννήσεις καί καταγωγαί τῶν ψευδοθεῶν τῆς Μυθολογίας ἐξηφανίσθησαν. Ἀπό τότε πού ἔχομε τόν Σταυρόν, ἐγνωρίσαμε τό μυστήριο τῆς θείας Πίστεώς μας· ἀπό τότε πού ἔχομε τόν Σταυρόν, ἐμάθαμε ὅτι, ἡ ὑπεράρχιος ἀρχή, δηλαδή ὁ Θεός Λόγος, προῆλθε ἐκ τῆς προανάρχου ἀρχῆς, δηλαδή τόν Θεό Πατέρα, ἀχρόνως καί θεοπρεπῶς.

Ἀπό τότε πού ἔχομε τόν Σταυρόν, ἔχομε διδαχθῆ τήν πίστιν εἰς Πατέρα, Υἱόν καί Ἅγιον Πνεῦμα, καί ἀπαλαχθήκαμε ἀπό τήν καταστρεπτική φθορά τῆς εἰδωλολατρικῆς ματαιολογίας καί φλυαρίας. Ἀπό τότε πού ἔχομε τόν Σταυρόν, ἀπεῤῥίψαμε τίς σκιές τῶν τυπικῶν συμβόλων, καί κατεφωτίσθημεν μέ τό φῶς τῆς ἀληθείας διά τῆς θείας Χάριτος. Ἀπό τότε πού ἔχομε τόν Σταυρόν, ὁ θάνατος ἔχει καταφρονηθῆ, οἱ δαίμονες ἔχουν σαστίσει, τά εἴδωλα συνετρίβησαν, αἱ θυσίαι τῶν ζώων ἔχουν ἐκλείψει, τά εἰδωλεῖα ἔχουν καταστραφῆ. Παντοῦ ὑπάρχουν Ἐκκλησίαι, ἱερά θυσιαστήρια, ψαλμῳδίες, ἀγρυπνίες, θεολογικές διδασκαλίες, Βαπτίσματα, συμφιλιώσεις τῶν πιστῶν, θεία μελέτη καί γνῶσις τῶν Ἁγίων Γραφῶν, περιφρόνησις τῶν γηΐνων, κτῆσις τῶν Οὐρανίων, ἕνωσις μέ τόν Θεόν. Καί διατί νά λέγω πολλά; Ἀπό τότε πού ἔχομε τόν Σταυρόν, οἱ ἄνθρωποι συμπολιτεύονται μέ τούς Ἀγγέλους, καί αὐτός ὁ Οὐρανός εἶναι πλέον προσιτός διά τούς ἐπιγείους· ὁ δέ Θεός, διά τῆς θείας Χάριτος καί ἐνεργείας Του, γίνεται πλέον μεθεκτός ἀπό τούς ἀνθρώπους.

Σταυροῦ προτύπωσις ἦτο καί ὁ Ἰσαάκ, ὁ ὁποῖος ἐφορτώθη τά ξύλα τῆς θυσίας, καί ἀκολουθοῦσε δρομαίως τόν πατέρα του, ὁ ὁποῖος βιαζόταν νά κάμῃ τήν θυσίαν. Σταυροῦ δύναμιν εἶχε ἐπίσης, ἡ ῥάβδος τοῦ Μωϋσέως, ἡ ὁποία μετεβλήθη εἰς μεγάλον ὄφιν καί μετεμόρφωσε τάς ῥάβδους τῶν Αἰγυπτίων· καί ἄλλας ἀπό αὐτάς κατέπινε, ἄλλοτε πάλιν μετέβαλλε τό νερό τοῦ ποταμοῦ σέ αἷμα, διά νά μή μποροῦν νά πίνουν νερό. Καί ἄλλοτε μέν, ἔβγαζε ἀπό τά νερά βατράχους, ἄλλοτε δέ, ἔῤῥιπτε ἀκρίδας, σκνίπας καί σκότος βαθύ, καί ὅλας τάς ἄλλας ἐκείνας τιμωρίας τῶν Αἰγυπτίων. Σταυροῦ προτύπωσις ἦτο καί ἡ ἰδία αὐτή ῥάβδος τοῦ Μωϋσέως, ὅταν ἐσχίζετο ἡ Ἐρυθρά θάλασσα εἰς δύο μέρη καί ἐδημιουργοῦντο τά ὑδάτινα ἐκεῖνα τείχη διά νά περάσῃ αὐτός μαζί μέ τόν λαόν.

Σταυροῦ προτύπωσις ἐπίσης ἦσαν ὁ «στῦλος τοῦ πυρός» καί ὁ «στῦλος τῆς νεφέλης» διά τῶν ὁποίων ὡδηγοῦσε ὁ Θεός τούς περιπλανωμένους Ἰουδαίους, ὅταν ἔφυγαν ἀπό τήν Αἴγυπτον.

Σταυροῦ προτύπωσιν ἔκαμε καί αὐτός ὁ ἴδιος ὁ Μωϋσῆς, ἐπάνω εἰς τό ὄρος ἔχοντας ὑψωμένα τά χέρια, ὅταν ὁ Ἱησοῦς τοῦ Ναυῆ ἐπολέμει τούς ἀλλοφύλους Ἀμαληκίτας· καί ὁ μέν Μωϋσῆς ἐστηρίζετο ὑπό τοῦ Ἀαρών καί τοῦ Ὤρ, οἱ δέ Ἰησραηλῖται νικοῦσαν.

Σταυροῦ προτύπωσις ἦτο καί ἡ ῥάβδος πού ἐκτύπησε τήν πέτραν εἰς τήν ἔρημον καί ἀνέδειξε τήν ξηρά γῆν γεμάτην ἀπό τρεχούμενο νερό.

Εὐλογημένο αὐτό τό Ξύλον, διά τοῦ ὁποίου εὐλογήθηκαν ὅλα τά ἔθνη. Εἶναι εὐλογημένο αὐτό τό Ξύλον, ἐπάνω εἰς τό ὁποῖον ὁ Θεός Λόγος σωματικῶς ἐσταυρώθη! Ποιό πρᾶγμα θά μποροῦσε νά εἶναι πιό θαυμαστό καί παράδοξον; Νά βλέπῃς δηλαδή ἕνα Θεόν νά σταυρώνεται, καί μάλιστα μαζί μέ λῃστάς; Εἶναι εὐλογημένο τό Ξύλο, διά τοῦ ὁποίου ὁ Λῃστής μπῆκε εἰς τόν Παράδεισον, καί ἡ γεῦσις τοῦ Ξύλου αὐτοῦ, ἀπεμάκρυνε τήν πικράν γεῦσιν (τῆς παρακοῆς καί τῆς ἁμαρτίας)· ποιό πρᾶγμα θά μποροῦσε νά εἶναι πιό θαυμαστό ἀπό αὐτό; Διότι τόν Παράδεισον τόν ὁποῖον ἔκλεισε ὁ Ἀδάμ μέ τήν πτῶσίν του, τοῦτον ἄνοιξε ὁ Λῃστής μέ τήν μετάνοιάν του. Καί ἀπό ἐκεῖ πού ἐξωρίσθη ἐκεῖνος, ἐκεῖ ἐνεγράφη μόνιμος κάτοικος ἐτοῦτος. Πολύ καλή, ἐπιτυχημένη καί θαυμασία ἐναλλαγή! Ἐξῆλθε ὁ ἕνας κλέπτης καί εἰσῆλθε ὁ ἄλλος κλέπτης· ὁ πρῶτος, ἐπειδή ἔκαμε παράβασιν· ὁ δεύτερος, ἐπειδή μετενόησε. Ὁ ἕνας, ἐπειδή ὑπετάγη εἰς τόν διάβολον· ὁ ἄλλος, ἐπειδή ἐσταυρώθη μαζί μέ τόν Κτίστην.

Εὐλογημένο εἶναι τό Ξύλον, ἀπό τό ὁποῖον κατεσκευάσθη ἡ νοητή κιβωτός τῆς Ἐκκλησίας, καί ἡ ὁποία ἔχει τήν δύναμιν νά διασώζῃ τόν κόσμον ἀπό τόν κατακλυσμόν τῆς ἁμαρτίας. Εἶναι εὐλογημένο τό Ξύλον, ἀπό τό ὁποῖον ἔφαγε ὁ Λῃστής, καί ἠξιώθη τοῦ Παραδείσου τῆς τρυφῆς. Εὐλογημένο εἶναι τό Ξύλον, ἀπό τό ὁποῖον ἐπειδή δέν ἔφαγε προηγουμένως ὁ Ἀδάμ, ἀντήλαξε τήν ζωήν μέ τόν θάνατον, προσκολληθείς πρός τό «ξύλον τῆς γνώσεως» μέ τήν αὐθάδη ἐκείνην γεῦσιν. Ἔπειτα ἀφοῦ ἔφαγε ἀντελήφθη τόν πλοῦτον του καί εὗρε τήν ἀποκατάστασίν του. Εἶναι εὐλογηένο τό Ξύλον, διά τοῦ ὁποίου οἱ βασιλεῖς νικοῦν τούς ἐχθρούς, καί οἱ στρατηγοί προσφέρουν τά λάφυρα πού κέρδισαν, καί πλήθη στρατιωτῶν συλλαμβάνουν τούς βαρβάρους αἰχμαλώτους. Εἶναι εὐλογημένο τό Ξύλον, διά τοῦ ὁποίου καταστρέφονται τά τόξα, καί οἱ ἀσπίδες γίνονται παρανάλωμα τῆς φωτιᾶς. Εἶναι εὐλογημένο τό Ξύλον, διά τοῦ ὁποίου οἱ ὑπερήφανοι ἐχθροί λυγίζουν, ὑποκύπτουν καί ὑποχωροῦν· τρέπονται εἰς φυγήν οἱ βάρβαροι καί φεύγουν οἱ Σκύθαι πανικόβλητοι «μηδενός διώκοντος».

Λοιπόν, ὑψώσατε σήμερα μαζί μου τήν φωνήν, καί ἄς ἀπευθύνωμε μαζί μέ τήν Ἁγία Γραφή, τά λόγια της, πρός τόν Θησαυρόν τοῦ Σταυροῦ. Καί Θησαυρόν τοῦ Σταυροῦ, ὀνομάζω τόν Υἱόν τοῦ Θεοῦ, τόν Χριστόν, πρός τόν Ὁποῖον πρέπει νά ἀπευθύνωμε τά λόγια μας λέγοντες: «Πάντα τά ἔθνη, ὅσα ἐποίησας, ἥξουσι καί προσκυνήσουσιν ἐνώπιόν Σου, Κύριε, καί δοξάσουσι τό Ὄνομα Σου, ὅτι μέγας εἶ Σύ καί ποιῶν θαυμάσια, Σύ εἶ ὁ Θεός μόνος». Εἰς Αὐτόν ἀνήκει ἡ δόξα εἰς τούς αἰῶνας τῶν αἰώνων· Ἀμήν.

 

 

Λόγος εις την Υψωσιν του Τιμίου και Ζωοποιού Σταυρού – Αγίου ΦΙΛΟΘΕΟΥ, Πατριάρχου Κωνσταντινουπόλεως.

 

Α´ Επειδή απεκόπημεν από την πρώτη και θεία και μακαρία ζωη λόγω της παραβάσεως του προπάτορος, και μακρυνθέντες από τον Θεόν, εγίναμε εξόριστοι του Παραδείσου, και ξεπέσαμε εις μία πολύ αμαρτωλή ζωη, και κατεκρίθημεν εις το να αποθάνωμε, και κατατεμαχισθήκαμε σε αναρίθμητες γνώμες, και πλάνες και ασέβειες, ως δούλοι του εχθρού διαβόλου, με τις φιληδονίες και τα πάθη της σαρκός, και δια τούτο είχαμε ανάγκη να σαρκωθή ο Θεός, ο Οποίος δεν υπέφερε την ζημία του πλάσματός Του, ούτε ήθελε να το αφήση να καταστραφή• προκειμένου από Αυτόν που επλάσθημεν, από Αυτόν και να αναπλασθώμεν,

δι’ αυτόν ακριβώς τον λόγον, ο μονογενής Υιός του Θεού και Λογος, ο Οποίος απ’ αιώνος υπάρχει μαζί με τον Πατέρα, άχρονος ων, ευσπλαγχνισθείς την φύσιν μας, η οποία εγλίστρησε και απεμακρύνθη από το καλό, και εξ αιτίας της αμαρτίας έφθασε εις τα βάθη του άδου• ευδόκησε και ηθέλησε να γίνη άνθρωπος σε μία ωρισμένη στιγμη, και να εισέλθη μέσα εις τον χρόνον, και να γίνη όμοιος κατά πάντα με ημάς, πλην της αμαρτίας. Δια τούτο ο Αχώρητος χωρείται μέσα σε Παρθενικά σπλάγχνα, και περιγράφεται κατά την σάρκα ο Απερίγραπτος, και δια της κοινωνίας αυτής θεώνει το πρόσλημμα, και γίνεται αληθινός και τέλειος άνθρωπος, Αυτός που πάντοτε ήτο τέλειος Θεός.

β´ Αφοῦ λοιπόν συνανεστράφη και έζησε μέσα εις τον κόσμον, έδωσε εντολάς δικαιοσύνης και αρετής, και έδειξε την επίγνωσι της αληθείας, εδίδαξε τα ωφέλιμα και σωτηριώδη, έκαμε θαύματα υπερφυσικά, μεγάλα και θαυμαστά. Υστερα παραδίδεται εκουσίως εις χείρας ανθρώπων αμαρτωλών και αδίκων, και κατακρίνεται, και καταδικάζεται, και πάσχει, και υπομένει τα φρικτά ΠΑΘΗ, φέροντας Εκεῖνος αντι για μας τούς αμαρτωλούς, την σωτήριον τιμωρίαν, και οδύνην, και κάκωσιν σύμφωνα με εκείνο που έχει γραφή• «Ούτος τας αμαρτίας ημών φέρει και περί ημών οδυνάται• Αυτός τας ασθενείας ημών έλαβε και τας νόσους εβάστασεν».

Καταδέχεται ο Κυριος της δόξης και πτυσίματα και κτυπήματα εις το πρόσωπον, κολαφίσματα, και ύβρεις, και γέλωτα, τον κόκκινον μανδύαν και τον ακάνθινον στέφανον, κάλαμον και σπόγγον και χολήν με ξύδι, τούς ήλους και την λόγχην, και μαζί με όλα αυτά τον Σταυρόν και τον θάνατον• έτσι αφ ἑνός μεν, καταργεί δια του Σταυρού και του θανάτου Του την καταδίκη και την απόφασι της παλαιάς κατάρας, με το να γίνη κατάρα για χάρι μας, καθώς έχει γραφή• « Επικατάρατος πας ο κρεμάμενος επί ξύλου»• αφ ἑτέρου δε, δια της ταφής και της αναστάσεως μας εξάγει από το σκοτάδι της πικράς καταδίκης, μας ελευθερώνει από τα άλυτα δεσμά του τυράννου διαβόλου, και χαρίζει κάθε ελευθερία. Διότι ο Κυριος ανίσταται την τρίτην ημέραν, και αναβαίνει εις τούς Ουρανούς μεσιτεύων και προσευχόμενος για μας ενώπιον του Θεού και Πατρός• και πρόκειται πάλιν να έλθη με δόξα, δια να κρίνη όλην την γην, και να αποδώση εις τον καθ ἕνα κατά τα έργα αυτού.

γ´ Ετσι επρονόησε για μας ο Θεός, και έτσι εφρόντισε να μας βγάλη από την τυραννία και την απάτη του διαβόλου. Ετσι ηυδόκησε να γίνη άνθρωπος υπέρ ημών, και μας έδωσε ως φάρμακα προς θεραπείαν της ασθενείας μας τα θεια Του Παθη. Και με αυτά ανεπλάσθημεν, και αξιωθήκαμε της αιωνίου ζωής, και εγίναμε μέτοχοι θείων Μυστηρίων, και απολαμβάνομε τα Χαρίσματα και τας Δωρεάς του Πνεύματος. Κατά τον θείον Απόστολον• «Χριστός ημάς εξηγόρασεν εκ της κατάρας του Νομου, γενόμενος υπέρ ημών κατάρα». Εγινε κατάρα για μας ο Χριστός, επειδή θυσίασε τον εαυτόν Του υπέρ ημών, με το να αποθάνη με την θέλησίν Του τον επονείδιστον και αδοξότατον θάνατον. Μας εξηγόρασε από την κατάρα, διότι προσέφερε το θείον και Αγιον Αίμά Του και μας ελύτρωσε από την δουλεία του διαβόλου και του θανάτου, καθώς και από την καταδίκη και την φθορά του άδου. Εγινε κατάρα ο Χριστός, επειδή απέθανε τον θάνατον των επικαταράτων και κακούργων.

Επειδή δε, «αμαρτίαν ουκ εποίησεν, ουδέ ευρέθη δόλος εν τω στόματι Αυτού», δια τούτο μετέβαλε την κατάρα εις ευλογίαν, και βέβαια, απεμάκρυνε και συνέτριψε την αμαρτίαν του κόσμου, και μας εχάρισε οδόν σωτηρίας. Διότι ήλθε ο Κυριος δια να βαστάση και να εξαλείψη την εναντίον μας κατάραν. Δι’ αυτό και εδέχθη τον σταυρικόν θάνατον. Διότι πως ημπορούσε διαφορετικά να γίνη κατάρα, παρά με το να δεχθή τον σταυρικόν θάνατον, τον οποίον εδοκίμαζον οι επικατάρατοι; Πως επίσης θα μας προσκαλούσε εις την οδόν της σωτηρίας, εάν δεν εσταυρώνετο; Διότι μόνον επάνω σε σταυρό αποθνήσκει κανείς έχοντας εκτεταμένα τα χέρια του. Απλωσε λοιπόν τας παλάμας ο Κυριος δια να ελκύση όλους κοντα Του και να τούς ενώση με μίαν μυστικήν και θείαν κοινωνίαν μεθ ἑαυτοῦ, καθώς Αυτός είπεν• « Οταν υψωθώ εκ της γης, πάντας ελκύσω προς εμαυτόν».

δ´ Διότι ο διάβολος, πεσών από τον Ουρανόν μαζί με τούς συναποστάτας του πονηρούς δαίμονες, περιπλανάται τριγύρω εις τον αέρα, και προσπαθεί να εμποδίση αυτούς που ανέρχονται εις τον Ουρανόν. Ηλθε λοιπόν ο Κυριος, δια να συντρίψη τον διάβολον, και τον αέρα να καθαρίση, και να ανοίξη για μας δρόμο προς τον Ουρανόν δια της σαρκός Του, και να δείξη ότι Αυτός είναι που συνέχει και διακρατεί τα πάντα. Επειδή λοιπόν ο θάνατός Του αγιάζει τα σύμπαντα, δια τούτο ευλόγως εδέχθη να υποστή τον ατιμότατον σταυρικόν θάνατον.

Τούτο το σχήμα του Τιμίου Σταυρού εγκωμίασε και ο θείος Δαυίδ λέγων• «Πού πορευθώ από του πνεύματός Σου, και από του προσώπου Σου που φύγω; Εάν αναβώ εις τον ουρανόν», τούτο φανερώνει το ύψος, «εάν καταβώ εις τον άδην», τούτο φανερώνει το βάθος, «εάν αναλάβοιμι τας πτέρυγάς μου κατ’ όρθρον», το οποίον είναι η ανατολή του ηλίου• τούτο φανερώνει το πλάτος, «και κατασκηνώσω εις τα έσχατα της θαλάσσης», τας δυσμάς ονομάζει έτσι• τούτο φανερώνει το μήκος.

ε´ Και ο θείος Παύλος τούτο το σχήμα υπονοούσε γράφων προς Εφεσίους• « Ινα εξισχύσητε», λέγει, «καταλαβέσθαι συν πάσι τοις αγίοις, τι το μήκος, και πλάτος, και βάθος, και ύψος»• εννοώντας δια μεν του ύψους τα επουράνια, δια δε του βάθους τα υπόγεια του άδου, δια δε του πλάτους και μήκους τα εκατέρωθεν άκρα, τα οποία κατέχονται από την δύναμι του Θεού, η οποία βαστάζει και διακρατεί τα πάντα. Δια τούτο έλεγε ο Κυριος, ότι• «Δει τον υιόν του ανθρώπου σταυρωθήναι», δηλαδή, δεν μπορεί διαφορετικά να γίνη το Παθος, παρά μόνο δια του Σταυρού• και ενώ υπήρχαν πολλά άλλα μέσα θανατικής καταδίκης, δια των οποίων θα μπορούσε ο Κυριος να πληρώση την οικονομίαν του θανάτου υπέρ ημών, από όλα τα άλλα είδη, προετιμήθη ο σταυρικός θάνατος, ως αναγκαίος και απαραίτητος.

Ετσι τώρα όπου και να χαραχθή ο Σταυρός, ευλογεί, αγιάζει, φωτίζει, και δίδει όλα τα σωτήρια. Τούτον λοιπόν, αδελφοί μου, έχοντας ακατανίκητον όπλον, ας μη τρέμωμε, και ας μη φοβούμεθα τούς εχθρούς• διότι αυτοί τρέμουν τον θείον Σταυρόν, και φοβούνται, και φεύγουν, επειδή δεν μπορούν, ούτε για λίγο, να αντικρύσουν το σημείο του. Δι’ αυτόν τον λόγον, όλα μας τα έργα ας τα επιτελούμε και τελειώνουμε με το σημείον του θείου Σταυρού. Δια τούτο υψώνοντες και προσκυνούντες αυτόν, μεγαλύνομε και δοξάζομε τον Χριστόν, ο Οποίος εσταυρώθη επ’ αυτού. Διότι εκείνος που εγκωμιάζει τον Σταυρόν, τιμά και δοξάζει και προσκυνεί τον Σταυρωθέντα Χριστόν. Διότι δια του Σταυρού ο τύραννος διάβολος ηχμαλωτίσθη• δια Σταυρού ο θάνατος ενικήθη και εξηφανίσθη, και ο άδης απεγυμνώθη. Επρεπε δηλαδή, με εκείνα που μας ενίκησε ο διάβολος, με εκείνα πάλιν να υπερισχύση και να επικρατήση ο Χριστός.

στ´ Τα αίτια, δηλαδή, της καταδίκης και της φθοράς μας ήσαν η γυναίκα, το ξύλον και ο θάνατος. Διότι η Εύα εξηπατήθη από τον όφιν διάβολον. Το ξύλον ήτο το δένδρον εκείνο από το οποίον και η Εύα και ο Αδάμ έφαγον παρανόμως. Ο θάνατος δε, ήτο η τιμωρία της παρανόμου αυτής γεύσεως. Αλλ’ όμως, να ότι πάλι Παρθένος και Ξυλον και Θανατος! Και εκείνα που ήσαν τότε αίτια της κατακρίσεως και της καταδίκης μας, τώρα έχουν γίνει πρόξενα της νίκης και της πνευματικής ελευθερίας μας. Αντί της Εύας η υπερευλογημένη και Αειπάρθενος Μαριάμ• αντι του ξύλου που ήτο εις τον Παράδεισον, το Ξυλον του Σταυρού• αντι του θανάτου του Αδάμ, ο θάνατος του Χριστού. Διότι με εκείνα που ενίκησεν ο διάβολος, με αυτά πάλι κατηργήθη και συνετρίβη. Δια του δένδρου εκείνου ο εχθρός ενίκησε τον Αδάμ• δια του Σταυρού συνέτριψε τον εχθρόν ο Χριστός. Και εκείνο μεν το ξύλον του Παραδείσου έγινε αιτία θανάτου και μας ωδήγησε εις τον άδην• το Ξυλον όμως του Σταυρού και αυτούς που ευρίσκοντο εις τον άδην τούς ηλευθέρωσε. Το ξύλον του Παραδείσου έκαμε τον Αδάμ αιχμάλωτον και γυμνόν, και τον ηνάγκασε να κρυβή• το Ξυλον όμως του Σταυρού έδειξε από ψηλά προς όλους τον νικητήν Χριστόν επάνω εις το Ξυλον του Σταυρού, ενίκησε τελείως, ωσάν άλλος γενναίος αθλητής, τας εχθρικάς δυνάμεις του Πονηρού.

Και ο μεν θάνατος του Αδάμ, και τούς απογόνους του κατεδίκασε, κατέκρινε και εθανάτωσε• ενώ αντιθέτως, ο θάνατος του Χριστού, και τούς πριν από Αυτόν πεσόντας και θανατωθέντας ανέστησε, και εζωοποίησε, και εις όλους τούς ανθρώπους εχάρισε την οδόν της σωτηρίας.

ζ´ «Χριστός ημάς εξηγόρασεν εκ της κατάρας του νόμου γενόμενος υπέρ ημών κατάρα». Ας προσέχωμε τούς εαυτούς μας, αγαπητοί, μήπως πάλι πέσωμεν υπό κατάραν, με το να αμελήσωμε τον φόβον του Θεού και τας σωτηρίους εντολάς του Χριστού. Μας έλουσε ο Χριστός μέσα εις το Αγιον Βαπτισμα «δια λουτρού παλιγγενεσίας και ανακαινώσεως Πνεύματος Αγίου»• ας μην επιστρέψωμε πάλιν «επί τον ίδιον έμετον».

Μας έκαμε ο Χριστός συμμόρφους και συσσώμους με τον εαυτόν Του• μη λοιπόν κάνωμε «τα μέλη του Χριστού μέλη πόρνης», καταμολύνοντες το σώμα, και αμαυρούντες την βασιλικήν εικόνα. Μας αγίασε ο Χριστός, και μας εκαθάρισε από τις αμαρτίες μας δια του τιμίου και αχράντου Αίματός Του, ώστε να «μη έχωμε κανένα σπίλο ή ρυτίδα», ούτε κάτι από εκείνα που δημιουργούν ασχήμιαν ή αποκρουστικότητα. Ας μη εγκαταλείψωμε την αρετή, δια να υπάγωμεν εις την αμαρτίαν, μήτε να αγαπήσωμε την δυσωδία των παθών, και την ακαθαρσία του ρύπου των ηδονών που προέρχεται από αυτά. Μας εγέμισε ο Χριστός από φως λαμπρότατο και καθαρό• ας μη προτιμήσωμε πάλι το ζοφερό σκοτάδι της αμαρτίας. Μας έκαμε ο Θεός συμπολίτας με τούς αγίους Αγγέλους, και μας αξίωσε να γίνωμε συγκληρονόμοι των αιωνίων Του αγαθών• ας μη διαλέξωμε πάλι την αδοξίαν, την φθοράν και την καταδίκην, αλλά ας παραμείνωμε σταθεροί εις την πνευματικήν ελευθερίαν που μας εξησφάλισε ο Χριστός, αγιαζόμενοι εν τη δόξη Αυτού•

και ας πολιτευώμεθα, αδελφοί μου, με κάθε νήψι και προσοχή, ώστε να μείνωμε σταθεροί εις την πίστιν και την σωτηρίαν που μας εκάλεσε ο Θεός, και δια της οποίας δικαιούμεθα και σωζόμεθα. Διότι εάν δεν μείνωμεν έτσι σταθεροί, αλλά γυρίσωμεν εις τα οπίσω, θα τιμωρηθούμε αυστηρά, όταν έλθη ο Κυριος δια να κρίνη την γην. Δια να μη γίνη λοιπόν αυτό, ας ζήσωμε με ευλάβεια και μετάνοια, όπως αρέσει εις τον Θεόν, αγωνιζόμενοι να αποκτήσωμε την καθαρότητα του βίου, τας αρετάς των δακρύων και της κατανύξεως, υποτάσσοντες και δουλαγωγούντες το σώμα, ζωογονούντες και διατρέφοντες την ψυχήν, με Πνευματικά λόγια και έργα, εργαζόμενοι τα έργα του Θεού χωρίς ραθυμίαν, και χωρίς νυσταγμόν και αμέλειαν.

η´ Εάν δε ραθυμήσωμε και αμελήσωμε, επειδή η φύσις μας είναι ασθενής και εύκολα γλιστρά, πάλιν ας μετανοώμεν, ας μεταμελώμεθα και ας εξομολογούμεθα τα αμαρτήματά μας. Ας συντρίβωμε τας καρδίας μας με μετάνοια και νήψι, και έτσι ας επανερχώμεθα εις την προηγουμένην καλήν κατάστασίν μας.

Ας φυλάττωμε την καλήν «παρακαταθήκην», και τον σεβασμό προς τον νέον βασιλέα μας, «τον χριστόν Κυρίου», ο οποίος έχει την βασιλείαν εκ πατρός και πάππου και προπάππου. Ας υποτασσώμεθα εις την δικαίαν και νόμιμον εξουσίαν του σε όλα. Ετσι αγαπώντες και διακονούντες αυτόν, θα ζήσωμε με ευσέβειαν, θα αναδειχθώμεν καθαροί ενώπιον Θεού και ανθρώπων, και θα ακούσωμε τον Θεόν να μας λέγη• Εγώ «ύψωσα τον δούλόν μου» τον βασιλέα, δια της Εκκλησίας μου• «εν ελέει αγίω μου έχρισα αυτόν• η γαρ χείρ μου συναντιλήψεται αυτώ και ο βραχίων μου κατισχύσει αυτόν• ουκ ωφελήσει εχθρός εν αυτώ, και υιός ανομίας ου προσθήσει του κακώσαι αυτόν. Και συγκόψω από προσώπου αυτού τούς εχθρούς αυτού και τούς μισούντας αυτόν τροπώσομαι. Και η αλήθειά μου και το έλεός μου μετ’ αυτού, και εν τω ονόματί μου υψωθήσεται το κέρας αυτού. Και θήσομαι εν θαλάσση χείρα αυτού και εν ποταμοίς δεξιάν αυτού».

Εγώ είμαι ο Πατέρας σας, εγώ η ρίζα, εγώ το θεμέλιον, εγώ ο τροφεύς, εγώ το σπίτι, εγώ το ιμάτιον, κάθε τι που θελήσετε, εγώ είμαι για σας. Τιποτε δεν θα έχετε ανάγκη, αρκεί να ευρίσκεσθε κοντα μου δια της αρετής. Σεις είσθε δι ἐμέ όλα• και φίλοι, και μέλη, και συγκληρονόμοι, αρκεί μόνον να πορεύεσθε, κατά τα προστάγματά μου και να φυλάσσετε τας εντολάς μου, με το να ποιήτε αυτάς• παραλλήλως δε, να δείχνετε κάθε φροντίδα και προστασίαν και ευσπλαχνίαν προς τούς πτωχούς του λαού μου.

θ´ Εις τας κρίσεις σας μη κάμετε καμμία αδικία, ούτε να διαστρέψετε και να καταπατήσετε το δίκαιον του πτωχού. Να μη σας επηρεάζη καμμία προσωποληψία αρχόντων, ούτε να έχετε σχέσεις με δωροδοκίας. Εξ ίσου να κρίνεται και τούς ταπεινούς και ασήμους, και τούς αξιωματούχους και επισήμους και να αποσπάσετε τον αθώον από τα χέρια εκείνου που τον αδικεί. Μη θέλετε να ακούετε λόγους πονηρούς και ματαίους. Διότι υπάρχουν μερικοί που δεν έχουν καλή συμπεριφορά, και μη έχοντες προσωπικάς αρετάς, δια των οποίων θα μπορούσαν να εκτιμηθούν, διαμορφώνουν τον εαυτό τους παρασυρόμενοι από την κακίαν του περιβάλλοντος.

Μη στηρίζετε τας ελπίδας σας εις τον πλούτον και εις την αδικίαν. Μη φλογίζεσθε από τον πόθον δια πλούτη, που προέρχονται από αρπαγάς. Καμετε κρίσεις δικαίας, δια να σκεπασθήτε κατά την φοβεράν ημέραν της Κρίσεώς μου. Καμμία χήραν και κανένα ορφανόν να μη αδικήσετε. Εάν αδικήσετε αυτούς και κράξουν προς εμέ εναντίον σας, εγώ θα ακούσω την φωνήν των και θα οργισθώ και θα επιτρέψω να φονευθήτε εν στόματι μαχαίρας και έτσι αι γυναίκες σας θα γίνουν χήραι και τα παιδιά σας ορφανά, ωσάν εκείνα που εσείς ηδικήσατε.

Ας φοβηθώμεν και ας φρίξωμεν, αδελφοί μου, ακούοντες αυτά, και όσοι ευρίσκεσθε μέσα εις την κακίαν, την αδικίαν, την αρπαγήν, την πλεονεξία και την απιστίαν, επιστρέψατε και μετανοήσατε. Οσοι δε στέκεσθε εις την αρετήν, την δικαιοσύνην, την αλήθειαν και την πίστιν, μη ραθυμήσετε, ούτε να υποχωρήσετε• ώστε και ο Σταυρός ο Τιμιος, ο άξιος προσκυνήσεως και σεβασμού, η ισχύς της οικουμένης, το στερεό φρούριον της Χριστιανικής Εκκλησίας, το ανίκητον όπλον των Ορθοδόξων βασιλέων, το άθραυστο οχύρωμα, να μας ενδυναμώση με την αήττητον δύναμίν του, και να μας καταξιώση να διέλθωμε το υπόλοιπον της ζωής μας με αγιασμόν και θεάρεστον πολιτείαν• καθώς επίσης να αναδείξη τούς Ορθοδόξους και αγίους βασιλείς μας νικητάς κατά των εχθρών που μας πολεμούν, μας αδικούν και μας μισούν• και έτσι να λάβωμε κάποια παρηγορία, ειρήνη και γαλήνη, όπως ελπίζομε και προσευχόμεθα, κατά τον παρόντα βίον. Εις δε τον μέλλοντα αιώνα να απολαύσωμε την άφατον χαράν και αγαλλίασιν των δικαίων•

Αυτής είθε να αξιωθώμεν όλοι δια του Χριστού, του Θεού ημών• ῼ πρέπει δόξα και κράτος συν τω ανάρχω Αυτού Πατρί και Ζωοποιͺω Πνεύματι, νυν και αεί, και εις τούς αιώνας των αιώνων• Αμήν.