Ο ΑΓΙΟΣ ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ Ο ΠΑΛΑΜΑΣ, Ο ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΤΟ ΙΣΛΑΜ

 Ο ΑΓΙΟΣ ΓΡΗΓΟΡΙΟΣ Ο ΠΑΛΑΜΑΣ, Ο ΧΡΙΣΤΙΑΝΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΤΟ ΙΣΛΑΜ

πρωτ.  Βασιλείου  Γεωργόπουλου
Λέκτορος Θεολογικής Σχολής Α.Π.Θ.

 

Τη δεύτερη Κυριακή των Νηστειών της Μεγ. Τεσσαρακοστής η Εκκλησία μας προβάλλει και τιμά για δεύτερη φορά μέσα στο εκκλησιαστικό έτος μία κορυφαία πατερική φυσιογνωμία, τον άγ. Γρηγόριο αρχιεπίσκοπο Θεσσαλονίκης τον Παλαμά. Το γεγονός αυτό είναι μια καλή αφορμή για να προσεγγίσουμε από ορθόδοξης πλευράς, με οδηγό μας το πρόσωπο του ιερού Πατέρα, ο οποίος εκφράζει την εκκλησιαστική διδασκαλία κατά τρόπο ακέραιο, αυθεντικό, σαφή και κρυστάλλινο, μια θεωρία που υπάρχει στη σύγχρονη ετερόδοξη κυρίως ακαδημαϊκή διανόηση (π.χ. Karl Josef Kuschel, Bertold Klappert, Smail Balic, Jonathan Magonet, Thomas Nauman) κ.α. και σχετίζεται άμεσα και με την προβληματική των σύγχρονων διαθρησκειακών διαλόγων.

  Πρόκειται για τη θεωρία των λεγομένων « Αβρααμικών θρησκειών» που αρχικά πρωτοδιατυπώθηκε από τον Γάλλο Ισλαμολόγο και μυστικιστή, τον Louis Massignon (1883-1962). Σύμφωνα με τον πυρήνα της εν λόγω θεωρίας οι τρεις μονοθεϊστικές Θρησκείες, Χριστιανισμός, Ιουδαϊσμός και Ισλάμ έχουν:

  α) κοινό πατέρα τον Αβραάμ, β) κοινή αφετηρία και αναφορά, την πίστη του πατριάρχη Αβραάμ στον ένα Θεό, και γ) το κοινό καθήκον του πιστού να υπακούει στο θέλημα του Θεού¹. Ανάλογη προβληματική σχετικά με την ομολογία της πίστης στον Αβραάμ και την αντίληψη, ότι οι Μουσουλμάνοι προσεύχονται μαζί με τους χριστιανούς στον ένα Θεό θα υιοθετηθεί επισήμως από την Ρωμαιοκαθολική Εκκλησία κατά τη Β’ Βατικάνεια Σύνοδο².

  Στα πλαίσια της διαθρησκειακής προβληματικής η εν λόγω θεωρία προτείνεται και καλλιεργείται με σκοπό την υπέρβαση της ιστορικής αντιπαλότητας και της θρησκευτικής βίας, με την υποτιθέμενη ανάδειξη της κοινής προέλευσης και των κοινών στοιχείων τούτων των θρησκειών.

  Οι τρεις αυτές θρησκείες, σύμφωνα με τον Karl Josef Kuschel, έναν σημαντικό εκφραστή της, είναι αδέλφια ως προς την πίστη στον Θεό του Αβραάμ³. Έμφαση δίνεται στον ένα Θεό, στην υπερβατικότητά του και στην διάκρισή του από τον κόσμο. Ταυτοχρόνως με εξεζητημένες αναλύσεις προσπαθούν να υπερβούν ή να συνθέσουν όχι μόνο τις διαφορετικές θεολογικές αρχές αλλά και τους διαφορετικού τρόπους κατανόησης και αυτού του προσώπου του πατριάρχη Αβραάμ που υπάρχουν μεταξύ των τριών θρησκειών. Στην ίδια συνάφεια από τους υποστηρικτές της εν λόγω θεωρίας χρησιμοποιούνται και οι όροι «Αβρααμική οικουμένη», «Αβρααμικό πνεύμα» και «Αβρααμική πνευματικότητα».

 

 

  Είναι βάσιμη όμως αυτή η θεωρία; Αποτελεί σωστό μοντέλο προσέγγισης και αλληλοκατανόησης ανθρώπων διαφορετικών θρησκευτικών πεποιθήσεων; Μπορεί να γίνει αποδεκτός ο ισχυρισμός ότι και οι τρεις θρησκείες είναι αδέλφια ως προς την πίστη στον ένα και τον αυτόν Θεό; Σύμφωνα με τη διδασκαλία του άγ. Γρηγορίου του Παλαμά, ιδιαιτέρως όσον αφορά στο σκέλος της σχέσης Χριστιανισμού και Ισλάμ, αναμφισβήτητα όχι.

  Ο ιερός Πατέρας γνώρισε το Ισλάμ κατά τη διάρκεια της αιχμαλωσίας του από τους Τούρκους το 1354, διαλέχθηκε τρεις φορές με εκπροσώπους του, ομολόγησε και διατύπωσε με σαφήνεια την ορθόδοξη χριστιανική διδασκαλία. Επισήμανε το ριζικώς διαφορετικό περιεχόμενο και τον τρόπο κατανόησης του Θεού που υπάρχει μεταξύ Χριστιανισμού και Ισλάμ. όπως επίσης και τον διαφορετικό τρόπο κατανόησης τού προσώπου τού Χριστού⁵. Τονίζει με σαφήνεια σχετικά με τις θεολογικές αφετηριακές προϋποθέσεις του Ισλάμ: «Τον δε Μεχουμέτ (σ. Σ. τον Μωάμεθ) ούτε παρά των προφητών ευρίσκομεν μαρτυρούμενον ούτε τι ξένον είργασμένον και αξιόλογον προς πίστιν ενάγον. Δια τούτο ού πιστεύομεν αυτώ ουδέ τω παρ’ αυτού βιβλίω»⁶.

  Με αφορμή μάλιστα τις Ισλαμικές αντιλήψεις περί Χριστού επισημαίνει στο ποίμνιό του: «Προσέχετε μη ευρεθείτε όπως αυτοί αιδώ, που, ενώ τον τεχθέντα από την παρθένο τον ονομάζουν Λόγο του Θεού, πνοή του και Χριστό, δηλαδή Θεάνθρωπο, έπειτα τον αποφεύγουν  φρενοβλαβώς και τον αθετούν σαν να μη είναι Θεός»⁷. Υπογράμμιζε στις συζητήσεις του ότι κατά τη χριστιανική πίστη το «ένας Θεός» είναι αλληλένδετο, αδιάσπαστο και με το «Τριαδικός» «Εν γούν τα Τρία κα τα Τρία έν»⁸.

  Ο χριστιανός ομιλεί πάντοτε σχετικά με το μυστήριο του Θεού για «Τριάδα εν Μονάδι, Μονάδα εν Τριάδι και Μονάδα άμα και Τριάδα», πράγμα αδιανόητο για το Ισλάμ. όπως φυσικά και για τον Ιουδαϊσμό. «Ουκούν ο Θεός τρία, και  τα τρία ταύτα εις εστί Θεός και δημιουργός.

  Ο άγ. Γρηγόριος ο Παλαμάς δεν παρέλειψε επίσης να αναδείξει στις συζητήσεις του με τους Μουσουλμάνους ότι και τα κοινά εξωτερικά στοιχεία που υπάρχουν (π.χ. προσευχή, ελεημοσύνη) έχουν διαφορετική θεολογική αφετηρία και δεν προϋποθέτουν απλώς μια κοινή μονοθεϊστική εκδοχή του Θεού.

  Η επιχειρηματολογία του ιερού Πατέρα βεβαίως δεν εξαντλείται στα όσα ενδεικτικώς επισημάναμε, πλην όμως είναι ικανά νομίζουμε, να δείξουν τη μεγάλη διαφορά που υπάρχει μεταξύ Χριστιανικών, Ισλαμικών αλλά και των Ιουδαϊκών αντιλήψεων κατ’ επέκταση. Δεν είναι τυχαίο μάλιστα το γεγονός ότι η απόλυτη πιστότητα του άγ. Γρηγορίου του Παλαμά στα δεδομένα της εν Χριστώ Ιησού θείας Αποκαλύψεως, δε τον οδηγεί σε αβαρίες περί την πίστη παρά τις ταλαιπωρίες της αιχμαλωσίας του.

  Ταυτοχρόνως όμως τον οδηγεί να κατανοήσει με χριστολογική προοπτική και αυτή τη θέση ενός αλλόδοξου συνομιλητή του «ότι θα έλθει κάποτε καιρός που θα συμφωνήσουμε μεταξύ μας», αναφέροντας· «Συνεθέμην γάρ μνησθείς της του αποστόλου φωνής, ότι επί τω ονόματι Ιησού Χριστού πάν γόνυ κάμψει και πάσα γλώσσα εξομολογήσεται ότι Κύριος Ιησούς Χριστός εις δόξαν Θεού Πατρός, τούτο δε έσται πάντως εν τη Δευτέρα παρουσία του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού»¹¹.

  Σύμφωνα με τον π. G. Florofsky «ημπορούμεν να θεωρούμεν τον Γρηγόριον Παλαμάν ως οδηγόν και διδάσκαλον εις την προσπάθειάν μας να θεολογούμεν από της καρδίας της Εκκλησίας»¹².

 

 

  ΥΠΟΣΗΜΕ1ΩΣΕ1Σ

1. Περιεκτική παρουσίαση του θέματος, τις διάφορες παραμέτρους του και η σχετική ειδική βιβλιογραφία βλ. Fr.Eiber, Abrahamische Ökumene,  EZW Materialdienst. Zeitshriht für Religions und Weltanschauunsfragen 73(2010), σσ. 72-76. Πρβλ. Του ιδίου. Von Dialog zum Trialog Der christlich – mulsimische Dialog im Angesicht des Judentums,  Materialdienst 72(2009) σσ. 243-256
2. Βλ. Lumen Gentium, 16 H. Denzinger – P. Hünermann, Enchiridion symbolorum…., 1991 ³⁷, 4160.
3. Βλ.Fr. Eibler, Von Dialog zum Trialog. Όπ.π.σ. σ. 244.
4. Βλ. Επιστολή προς την εαυτού Εκκλησία, 8-9, 15, 17, 23,27. ΕΠΕ 7,166-168, 175, 177,182,188. Διάλεξις προς Χιόνας,6, ΕΠΕ 7,214
5. Βλ. Διάλεξις πρός Χιόνας, 6. ΕΠΕ 7.214
6. Βλ. Επιστολή προς την εαυτού Εκκλησία, 24, ΕΠΕ 7,184
7. Βλ. Επιστολή προς την εαυτού Εκκλησία, 33, ΕΠΕ 7, 195. Επιστολή ότε Εάλω, 7, ΕΠΕ 7, 202, Διάλεξις προς Χιόνας, 10,12 ΕΠΕ 7,216,218-220
8. Βλ. Διάλεξις προς Χιόνας, 6. ΕΠΕ 7,214
9. Βλ. Διάλεξις προς Χιόνας, 9. ΕΠΕ 7,216
10. Βλ. Επιστολή προς την εαυτού Εκκλησία, 14,35, ΕΠΕ 7,172,196.
11. Βλ. Επιστολή μπρος την εαυτού Εκκλησία, 29 Επιστολή ότε Εάλω, 11, ΕΠΕ 7,190, 208.
12. Βλ. π. George Florofsky, O Αγ. Γρηγόριος Παλαμάς και η πατερική παράδοσις, στο Αγ. Γραφή - Εκκλησία - Παράδοσις, (μετ. Δημ. Τσάμη), Θεσσαλονίκη 1976,0. 165.

 

ΟΙ ΕΣΧΑΤΟΙ ΚΑΙΡΟΙ ΚΑΙ Η ΗΜΕΡΑ ΤΗΣ ΜΕΛΛΟΥΣΗΣ ΚΡΙΣΕΩΣ ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΑΓΙΟ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟ

 ΟΙ ΕΣΧΑΤΟΙ ΚΑΙΡΟΙ ΚΑΙ Η ΗΜΕΡΑ ΤΗΣ ΜΕΛΛΟΥΣΗΣ ΚΡΙΣΕΩΣ ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΑΓΙΟ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟ

ΟΡΘΟΔΟΞΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟΥΣ ΟΠΑΔΟΥΣ ΤΩΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΙΣ ΧΟΕ ΠΟΥ ΔΥΣΤΗΧΩΣ ΕΧΟΥΝ ΓΕΜΙΣΗ ΤΗΝ ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΟΥ ΝΕΟΥ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟΥ!

Αγία Γραφή και Ιερά Παράδοση

Η ΙΕΡΑ ΠΑΡΑΔΟΣΙΣ ΚΑΙ ΟΙ ΑΙΡΕΤΙΚΟΙ

ΟΙ ΑΓΙΟΙΓιατί τιμούμε τους Αγίους;

Ορθόδοξη ερμηνεία σε δύσκολα χριστολογικά εδάφια

 ΟΡΘΟΔΟΞΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΟΥΣ ΟΠΑΔΟΥΣ ΤΩΝ ΕΥΑΓΓΕΛΙΚΩΝ ΚΑΙ ΤΙΣ ΧΟΕ ΠΟΥ ΔΥΣΤΗΧΩΣ ΕΧΟΥΝ ΓΕΜΙΣΗ ΤΗΝ ΕΚΚΛΗΣΙΑ ΤΟΥ ΝΕΟΥ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟΥ!

ΚΑΝΩΝ ΕΙΣ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΓΙΑΝ ΘΕΟΤΟΚΟΝ

ΚΑΝΩΝ ΕΙΣ ΤΗΝ ΥΠΕΡΑΓΙΑΝ ΘΕΟΤΟΚΟΝ. ΚΑΤΑΝΥΚΤΙΚΟΣ. ΠΟΙΗΜΑ ΑΓΙΟΥ ΑΝΔΡΕΟΥ ΚΡΗΤΗΣ.

Στένω, τρέμω και βοώ, μη παρίδης με αγνή, τον εις πάθη ολικώς, εμπεσόντα χαλεπά˙ άλλ’ οίκτειρον, και προς μετάνοιαν χειραγώγησον.

ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ . ΕΓΚΟΛΠΙΟΝ ΟΡΘΟΔΟΞΟΥ ΠΙΣΤΕΩΣ ΚΑΙ ΟΜΟΛΟΓΙΑΣ

ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ  . ΕΓΚΟΛΠΙΟΝ  ΟΡΘΟΔΟΞΟΥ ΠΙΣΤΕΩΣ ΚΑΙ ΟΜΟΛΟΓΙΑΣ ΑΦΙΕΡΩΜΕΝΟ ΕΙΣ ΤΟ ΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΟΜΟΛΟΓΙΑ ΠΙΣΤΕΩΣ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ  ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΟΔΟΝ ΤΗΣ ΒΑΣΙΛΕΙΑΣ ΤΟΥ ΘΕΟΥ- ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ , ΚΑΙ ΚΑΤΑ ΤΩΝ ΑΝΤΙΧΡΙΙΣΤΩΝ ΑΙΡΕΣΕΩΝ ΤΟΥ 20ου ΚΑΙ 21ου ΑΙΩΝΟΣ .

ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΗΣ ΤΥΡΙΝΗΣ

ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΗΣ ΤΥΡΙΝΗΣ

Τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ, ἀνάμνησιν ποιούμεθα τῆς ἀπὸ τοῦ Παραδείσου τῆς τρυφῆς ἐξορίας τοῦ Πρωτοπλάστου Ἀδάμ.Ομιλία περί μετανοίας και

περί εξορίας του Αδάμ.

 Ἥλιος ἀκτῖνας ἔκρυψεν, ἡ σελήνη σὺν τοῖς ἄστροις εἰς αἷμα μετετράπη· ὄρη ἔφριξαν, βουνοὶ ἐτρόμαξαν, ὅτε Παράδεισος ἐκλείσθη. Ἐκβαίνων ὁ Ἀδάμ, χερσὶ τύπτων τὰς ὄψεις, ἔλεγεν· Ἐλεῆμον, ἐλέησόν με τὸν παραπεσόντα.

ΠΕΝΤΗΚΟΣΤΗΝ ΕΟΡΤΑΖΟΜΕΝ ΠΕΡΙ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΚΥΡΙΟΥ ΚΑΙ ΘΕΟΥ ΚΑΙ ΣΩΤΗΡΟΣ ΗΜΩΝ ΙΗΣΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΚΑΙ ΠΡΟΣ ΦΩΤΙΣΜΟΝ ΤΩΝ ΠΛΑΝΗΘΕΝΤΩΝ ΧΡΙΣΤΙΑΝΩΝ ΤΟΥ 20ου ΑΙΩΝΟΣ

                                                    ΠΕΝΤΗΚΟΣΤΗΝ ΕΟΡΤΑΖΟΜΕΝ                                                                ΠΕΡΙ  ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΚΥΡΙΟΥ ΚΑΙ  ΘΕΟΥ ΚΑΙ ΣΩΤΗΡΟΣ ΗΜΩΝ ΙΗΣΟΥ  ΧΡΙΣΤΟΥ ΚΑΙ  ΠΡΟΣ ΦΩΤΙΣΜΟΝ ΤΩΝ  ΠΛΑΝΗΘΕΝΤΩΝ  ΧΡΙΣΤΙΑΝΩΝ  ΤΟΥ  20ου  ΑΙΩΝΟΣ 

 Νηπιάζει  δι΄εμέ  ο Παλαιός τών ημερών .Τὸν ἀπερίγραπτον Λόγον καὶ ὑπερούσιον, τὸν οὐρανίοις θρόνοις, ἐποχούμενον δόξῃ, εἰσδέχεται ἀγκάλαις ὁ Συμεών, ἐκβοῶν· Νὺν ἀπόλυσον, κατὰ τὸ ῥῆμά σου Σῶτερ, ἡ τῶν πιστῶν, σωτηρία καὶ ἀπόλαυσις.

Δέχου Συμεών, ὃν ὑπὸ τὸν γνόφον, Μωσῆς νομοθετοῦντα, προεώρα ἐν Σινᾷ, βρέφος γενόμενον, νόμῳ ὑποταττόμενον. Οὗτός ἐστιν, ὁ διὰ νόμου λαλήσας οὗτός ἐστιν, ὁ ἐν Προφήταις ῥηθείς, ὁ σαρκωθεὶς δι' ἡμᾶς, καὶ σώσας τὸν ἄνθρωπον· Αὐτὸν προσκυνήσωμεν.

Λόγος στην Υπαπαντή του Κυρίου (Άγιος Γεράσιμος ο Παλλαδάς)

 Λόγος στην Υπαπαντή του Κυρίου (Άγιος Γεράσιμος ο Παλλαδάς)

Στον συγκεκριμένο λόγο ο άγιος Γεράσιμος αναφέρεται στην προέλευση της εορτής της Υπαπαντής, η οποία ανάγεται στην απόφαση του Θεού να πλήξει όλα τα πρωτότοκα αρσενικά τέκνα των Αιγυπτίων, προκειμένου να ελευθερωθούν οι Εβραίοι από τη δουλεία του Φαραώ. Έκτοτε ο Θεός ζήτησε από τους Ιουδαίους να προσάγουν στον ναό προς αγιασμό όλα τα αρσενικά πρωτότοκα, ανθρώπων και ζώων, ως εκδήλωση ευγνωμοσύνης για τη σωτήρια εκείνη παρέμβασή του.

Τῌ Β' ΤΟΥ ΜΗΝΟΣ ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ-Ορθόδοξο ημερολόγιο Ἡ Ὑπαπαντὴ τοῦ Κυρίου, καὶ Θεοῦ καὶ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ.

Α΄. Νηπιάζει  δι΄εμέ  ο Παλαιός τών ημερών .
Τὸν ἀπερίγραπτον Λόγον καὶ ὑπερούσιον, τὸν οὐρανίοις θρόνοις, ἐποχούμενον δόξῃ, εἰσδέχεται ἀγκάλαις ὁ Συμεών, ἐκβοῶν· Νὺν ἀπόλυσον, κατὰ τὸ ῥῆμά σου Σῶτερ, ἡ τῶν πιστῶν, σωτηρία καὶ ἀπόλαυσις.

Δέχου Συμεών, ὃν ὑπὸ τὸν γνόφον, Μωσῆς νομοθετοῦντα, προεώρα ἐν Σινᾷ, βρέφος γενόμενον, νόμῳ ὑποταττόμενον. Οὗτός ἐστιν, ὁ διὰ νόμου λαλήσας οὗτός ἐστιν, ὁ ἐν Προφήταις ῥηθείς, ὁ σαρκωθεὶς δι' ἡμᾶς, καὶ σώσας τὸν ἄνθρωπον· Αὐτὸν προσκυνήσωμεν.

Ἀντίθεον πρόσταγμα παρανομοῦντος, τυράννου μετάρσιον τὴν φλόγα ἀνερρίπισε. Χριστὸς δὲ ἐφήπλωσε θεοσεβέσι Παισί, δρόσον τὴν τοῦ Πνεύματος, ὁ ὢν εὐλογημένος καὶ ὑπερένδοξος

( σέ  όσους  κηρύττουν  ότι  άλλος  ο Χριστός  καί άλλος  ο Θεός  Λόγος  )
Β΄. Λόγος εις την Υπαπαντήν του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού και εις την Θεοτόκον και εις τον Συμεών , TOY EN ΑΓΙΟΙΣ ΠΑΤΡΟΣ ΗΜΩΝ ΙΩΑΝΝΟΥ ΤΟΥ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ
Γ' Ερμηνεία στις  Καταβασίες τῆς Ὑπαπαντῆς

ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΑΚΟ ΖΗΤΗΜΑ Η ΑΙΡΕΣΙΣ ΤΟΥ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΣΜΟΥ Ο οικουμενισμός είναι κάτι πολύ χειρότερον της παναιρέσεως , ο οικουμενισμός εν τω ιερώ χώρω της Ορθοδοξίας είναι νόσος προς θάνατον Καθηγητής Ανδρέας Θεοδώρου

ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΑΚΟ ΖΗΤΗΜΑ 'Η ΑΙΡΕΣΙΣ  ΤΟΥ ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΣΜΟΥ

Ο οικουμενισμός  είναι  κάτι  πολύ  χειρότερον της  παναιρέσεως , ο οικουμενισμός  εν τω  ιερώ χώρω  της  Ορθοδοξίας  είναι  νόσος προς θάνατον

Καθηγητής Ανδρέας  Θεοδώρου